RYS HISTORYCZNY  (patrz też KALENDARIUM)

Zakład Paleobotaniki IB PAN jest największym w kraju ośrodkiem badań paleobotanicznych. Jego założyciel i pierwszy kierownik prof. Władysław Szafer (1953–1960), nadał badaniom prowadzonym w Zakładzie zakres bardzo szeroki, nie spotykany w innych placówkach paleobotanicznych, obejmując nimi ''klasyczną'' paleobotanikę er paleofitycznej i mezofitycznej oraz studia nad trzeciorzędem i czwartorzędem, z uwzględnieniem czasów przed- i wczesnohistorycznych. 

Doceniając znaczenie oryginalnych zbiorów kopalnych, będących podstawą wnioskowania paleoekologicznego, już w 1953 r. w obrębie Zakładu prof. Władysław Szafer utworzył Muzeum Paleobotaniczne, którego kustoszem była prof. Maria Łańcucka-Środoniowa (1953-1983). Po przejściu na emeryturę prof. W. Szafera pracami Zakładu kierowali kolejno prof. Andrzej Środoń (1961–1978), prof. Krystyna Wasylikowa (1979 - 1981), prof. Leon Stuchlik (1982 - 2001) i prof. Ewa Zastawniak-Birkenmajer (2002 - 2011). Od 2012 roku funkcję kierownika Zakładu pełni dr hab. Agnieszka Wacnik.

W 1960 r. zaczęło ukazywać się czasopismo Acta Palaeobotanica, najpierw pod redakcją W. Szafera, następnie A. Środonia, a obecnie L. Stuchlika. Jest to wydawnictwo o charakterze międzynarodowym, które, jako jedyny periodyk w Centralnej i Wschodniej Europie, publikuje prace ze wszystkich działów paleobotaniki.

Tematyka badań

Badania prowadzone w Zakładzie Paleobotaniki IB PAN obejmują zagadnienia ewolucji taksonów roślinnych, historię rozwoju flory i szaty roślinnej oraz rekonstrukcję warunków ekologicznych od ery mezofitycznej po czasy współczesne. Tworzą one trzy grupy tematyczne: flory mezofityczne, flory paleogenu i neogenu ("trzeciorzędowe") oraz flory czwartorzędowe.

W badaniach flor mezozoicznych ważną rolę odgrywają zagadnienia związane z wyjaśnieniem procesów ewolucyjnych, na podstawie rekonstruowanej budowy organów roślinnych.

Studia nad paleogenem i neogenem zmierzają do poznania składu i rozwoju flor i roślinności tych okresów, jako podstawy do rekonstrukcji zmian klimatycznych i ustalenia stratygrafii złóż. Badania mioceńskich złóż węgla brunatnego w Kopalni ''Bełchatów'' mają znaczenie praktyczne dla geologii poszukiwawczej. 

W zakresie czwartorzędu, po okresie ożywionych badań nad zmianami roślinności, wywołanymi przez wahnienia klimatyczne plejstocenu, obecnie większość prac koncentruje się na historii szaty roślinnej w czasie ostatnich 15 tys. lat oraz rozpoznaniu naturalnych i antropogenicznych zmian paleoekologicznych. 

Wyniki badań publikowane są w Acta Palaeobotanica oraz w licznych czasopismach zagranicznych (m.in. w Nature, New Phytologist, Palaeontographica, Review of Palaeobotany and Palynology, Quaternary Science Reviews i Vegetation History and Archaeobotany).

KALENDARIUM

1953 – utworzenie Zakładu Botaniki Polskiej Akademii Nauk wraz z Pracownią Paleobotaniczną, której kierownikiem zostaje prof. Władysław Szafer

1956 – przekształcenie Pracowni Paleobotaniki w Zakład Paleobotaniki

1958 – wyodrębnienie jednostek zakładowych: Pracowni Flor Trzeciorzędowych i Starszych (kierownik – prof. Władysław Szafer) oraz Pracowni Flor Czwartorzędowych (kierownik – prof. Andrzej Środoń)

1961 – scalenie jednostek w Zakład Paleobotaniki, z kierownikiem prof. Andrzejem Środoniem

1979 – kierownik Zakładu - prof. Krystyna Wasylikowa

1982 – kierownik Zakładu - prof. Leon Stuchlik

2001 – kierownik Zakładu - prof. Ewa Zastawniak-Birkenmajer

2012 – p.o. kierownika Zakładu - dr Agnieszka Wacnik

2013 - kierownik Zakładu - dr hab. Agnieszka Wacnik